Z naszych kancelaryjnych doświadczeń wynika, że w ostatnich latach coraz większa liczba przedsiębiorców, spośród tych którzy założyli swoje biznesy na przełomie lat 80-tych i 90-tych, myśli o sprzedaży swoich spółek. Innymi słowy, swoje biznesy zaczynają sprzedawać pionierzy polskiej przedsiębiorczości.
Myśl o rozstaniu z dziełem swojego życia zawsze wiąże się z ogromnym stresem. Mówimy o transakcji, którą przeprowadza się jeden jedyny raz, a która ma w założeniu umożliwić wycofanie się z działalności gospodarczej bez uszczerbku dla sprzedawanego przedsiębiorstwa. W przypadku przedsiębiorców, o których wspomniałam wyżej, dodatkowym obciążeniem bywa sposób zarządzania przedsiębiorstwem- często oparty na ich charyzmie, osobistym udziale i braku procesów w firmie umożliwiających jej sprawne funkcjonowanie po odejściu założyciela.
Powyższe problemy nie stanowią jednak przeszkód nie do pokonania – każdego roku nasza Kancelaria bierze udział w kilku transakcjach, w których założyciele najpierw przygotowują spółkę do sprzedaży, a następnie sprzedają ją na atrakcyjnych warunkach.
Skontaktuj się z nami!
KontaktSprzedaż spółki – kiedy warto rozważyć transakcję?
Pierwszą istotną przyczyną sprzedaży spółki z o.o. mogą być okoliczności związane z właścicielem – przede wszystkim decyzja o skierowaniu środków do innych projektów i brak następców, którzy chcieliby zastąpić właściciela w ramach sukcesji rodzinnej. Gospodarczym impulsem do sprzedaży przedsiębiorstwa może być także pozyskanie wieloletniego zlecenia / kontraktu. W takiej sytuacji właściciel profituje ze sprzedaży spółki, która jest „na górce”. Oczywiście zdarzają się sytuacje odwrotne – sprzedaż w związku z kryzysem w biznesie lub branży, albo pojawieniem się silnego konkurenta.
W sektorze małych i średnich przedsiębiorców istotnym impulsem do zbycia biznesu bywa inicjatywa inwestora – np. kiedy inwestor zagraniczny chcący wejść na polski rynek składa interesującą ofertę cenową lub strategiczną.
Rodzaje sprzedaży spółek, czyli między językiem potocznym i prawnym (udziały, przedsiębiorstwo, gotowa spółka)
Często powodzenie transakcji sprzedaży spółki zależy od doboru prawidłowej formy zbycia majątku – i nie zawsze będzie to sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Często przez sprzedaż spółki klienci rozumieją również zbycie przedsiębiorstwa jako zorganizowanego zespołu składników materialnych i niematerialnych albo sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
W niektórych przypadkach mówimy o sprzedaży aktywów (tzw. asset deal) – w takiej sytuacji zbyty zostaje majątek np. ruchomości lub nieruchomości, urządzenia czy prawa własności intelektualnej. Z taką sprzedażą często mamy do czynienia przy prowadzeniu działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej – wiadomo, że taka spółka jest w istocie umową cywilnoprawną i jako taka nie może być sprzedana jak odrębny podmiot. W miejsce sprzedaży spółki cywilnej przedsiębiorcy ją prowadzący sprzedają posiadany majątek.
Checklista właściciela przed rozpoczęciem procesu M&A
W jaki sposób należy przygotować się do sprzedaży spółki jawnej czy z ograniczoną odpowiedzialnością? W pierwszej kolejności należy zbadać zgodność rejestrów (KRS/ CEIDG) ze stanem faktycznym. Następnie warto przeanalizować tytuły spółki do posiadanego majątku (akty własności, umowy leasingu itd.) Warto dokonać także przeglądu dokumentów spółki np. umowy spółki i ewentualnych regulaminów organów pod kątem ich zgodności z prawem i aktualności oraz zasadności ich postanowień w kontekście planowanych zmian personalnych.
Kolejno warto przeprowadzić analizę najistotniejszych umów handlowych tj. umów z kontrahentami, dostawcami, kluczowymi klientami, umów kredytowych/pożyczek/poręczeń, leasingowych). Jeżeli planuje się zmiany związane z kadrą zarządzającą, warto dokonać analizy kontraktów menedżerskich, żeby móc przygotować się do niezbędnych działań.
Due diligence – czego spodziewa się kupujący?
Due diligence to kluczowy etap transakcji sprzedaży spółki, podczas którego kupujący dokonuje szczegółowej analizy prawnej, finansowej, podatkowej i operacyjnej spółki. Jego podstawowym celem jest identyfikacja ryzyk, możliwości i ograniczeń związanych z transakcją. Pierwszym i najważniejszym oczekiwaniem kupującego jest pełna transparentność i responsywność sprzedawcy.
Z całą pewnością kupujący poza kwestiami opisanymi we wcześniejszym podrozdziale, analizował będzie zgodność ksiąg rachunkowych i sprawozdań finansowych ze stanem faktycznym. Zawsze w przypadku transakcji sprzedaży spółki kupujący przeprowadza analizę rentowności, przepływów pieniężnych, zadłużenia, zobowiązań podatkowych i potencjalnych ryzyk podatkowych.
W przypadku przedsiębiorstw posiadających istotną własność intelektualną, przy sprzedaży ma miejsce także sprawdzenie tytułów własności do znaków towarowych, patentów, oprogramowania, know-how oraz praw autorskich wykorzystywanych przez spółkę. Istotnym aspektem due diligence jest identyfikacja potencjalnych roszczeń. Audytorzy oceniają toczące się postępowania sądowe, ryzyko wszczęcia kolejnych sporów oraz skalę i skutki ewentualnych zobowiązań warunkowych.
Często efektem rekomendacji po audycie są wskazanie ewentualnych wymogów naprawczych (remedies), warunków zawieszających transakcję, lub mechanizmów rozliczenia ceny.
Sprzedaż spółki zadłużonej – ryzyka i możliwości
Sprzedaż spółki zadłużonej może być zarówno szansą, jak i źródłem istotnych ryzyk dla obu stron transakcji. Z perspektywy sprzedającego, sprzedaż spółki z istniejącymi zobowiązaniami pozwala na pozbycie się ciężaru długów oraz uniknięcie potencjalnych postępowań egzekucyjnych, jednak często wiąże się z obniżeniem ceny ze względu na konieczność uwzględnienia przez kupującego kosztów spłaty zadłużenia.
Dla nabywcy kluczowe jest dokładne zbadanie struktury i rodzaju zobowiązań – zarówno finansowych, jak i pozabilansowych, takich jak gwarancje, poręczenia czy zobowiązania warunkowe – oraz ocena możliwości ich spłaty po przejęciu. Transakcja tego typu wymaga szczególnej ostrożności: konieczna jest weryfikacja umów kredytowych pod kątem klauzul zezwalających lub ograniczających sprzedaż udziałów (change of control).
W niektórych przypadkach kupujący może uzyskać korzystne warunki nabycia zadłużonej spółki i być w stanie zrestrukturyzować jej zobowiązania, szczególnie jeśli posiada odpowiednie doświadczenie lub relacje z instytucjami finansowymi. Sprzedaż zadłużonej spółki często uzależniona jest jednak od negocjacji z wierzycielami, a strony muszą uwzględnić nie tylko bieżące zadłużenie, lecz także przyszłe zobowiązania i możliwe ryzyka związane z niewypłacalnością. Odpowiednie zabezpieczenia w umowie sprzedaży, np. mechanizmy rozliczenia ceny, gwarancje i rękojmie, mogą być kluczowe dla minimalizacji ryzyk zarówno dla sprzedającego, jak i dla nabywcy.
Aspekty podatkowe sprzedaży udziałów
Sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wywołuje istotne skutki podatkowe zarówno dla zbywcy, jak i nabywcy. Po pierwsze, przychód uzyskany przez sprzedającego z tego tytułu podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym – w przypadku osób fizycznych podstawą opodatkowania jest różnica pomiędzy ceną sprzedaży a kosztami nabycia lub objęcia udziałów, natomiast dla osób prawnych zasady kalkulacji kosztów również wynikają z ustaw podatkowych i obejmują m.in. wydatki poniesione na ich uzyskanie oraz szczególne przypadki, takie jak objęcie udziałów w wyniku podziału czy połączenia spółek. Dodatkowo, z tytułu sprzedaży udziałów powstaje po stronie nabywcy obowiązek uregulowania podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) według stawki 1% wartości rynkowej nabywanych udziałów; wartość ta powinna być ustalona w sposób odpowiadający rzeczywistej wartości rynkowej, więcej pisaliśmy o tym w artykule pt. „PCC od sprzedaży i zakupu udziałów w spółce – jakie podatki musisz opłacić?”. Należy też pamiętać, iż zgodnie z przepisami oraz orzecznictwem, cena sprzedaży udziałów – choć ustalana przez strony umowy – nie może pozostawać w oderwaniu od realnej wartości rynkowej, zwłaszcza przy ocenie podatkowej sporów lub kontroli organów skarbowych.
Sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) co do zasady pozostaje poza zakresem VAT na mocy art. 6 ustawy o VAT, pod warunkiem że przenoszony zespół składników jest wyodrębniony organizacyjnie i finansowo oraz pozwala nabywcy kontynuować określoną działalność (podejście funkcjonalne przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie, w tym w nawiązaniu do wyroku TSUE C‑444/10 oraz linii NSA). W efekcie wyłączenia z VAT, w praktyce opodatkowaniu PCC podlegają poszczególne składniki wchodzące w skład ZCP (np. nieruchomości, rzeczy, prawa), choć w piśmiennictwie podnoszony jest spór co do konstrukcji opodatkowania przedsiębiorstwa/ZCP tym podatkiem.
Rola doradcy prawnego w bezpiecznej transakcji
Niniejsze opracowanie, choć wskazuje wiele możliwych ryzyk, z całą pewnością nie wyczerpuje katalogu zdarzeń, które przy sprzedaży spółki mogą zaskoczyć. Kancelaria KKP legal od lat świadczy pomoc prawną w zakresie sprzedaży spółek https://kkplegal.pl/uslugi/fuzje-i-przejecia/. Przy skomplikowanych transakcjach M&A może okazać się, że ostatecznie nie dojdzie do zbycia z pozornie błahej przyczyny np. z uwagi na brak zgody zarządu na sprzedaż. Jako że sprzedający ma czas i możliwość przygotowania swojego biznesu – warto skorzystać z pomocy doradcy prawnego, żeby nie zostać zaskoczonym sytuacją, która z perspektywy doświadczonego prawnika jest możliwa do przewidzenia.
Partner, radca prawny
