Kontrola WIOŚ w firmie – jak się przygotować i jakie masz prawa? 

Kontrola WIOŚ może stanowić wyzwanie i być wymagającym doświadczeniem dla każdego przedsiębiorcy. Celem uchronienia się przed negatywnymi skutkami kontroli, warto być na nią przygotowanym w każdym czasie i na bieżąco prowadzić audyt środowiskowy przedsiębiorstwa. Zgodność prowadzonej działalności gospodarczej z przepisami o ochronie środowiska to podstawa.  

Ważna jest również świadomość odnośnie tego, jakie prawa przysługują przedsiębiorcy podczas kontroli WIOŚ i po jej zakończeniu. Pozwala to na ograniczenie zakłóceń działalności gospodarczej w trakcie kontroli, ustosunkowanie się do ustaleń WIOŚ, a także podjęcie skutecznej obrony przed zarzutami naruszenia prawa. 

Czym jest WIOŚ i jakie ma uprawnienia kontrolne? 

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska jest organem, który kieruje działalnością Inspekcji Ochrony Środowiska na obszarze danego województwa. Jego podstawowym zadaniem jest kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badanie i ocena stanu środowiska. Swoje zadania wykonuje przy pomocy wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska. 

Poszczególne uprawnienia WIOŚ, które przysługują mu przy wykonywaniu kontroli, zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. 

Przy wykonywaniu kontroli WIOŚ jest uprawniony do wstępu przez całą dobę wraz z niezbędnym sprzętem na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, do środków transportu, a także na teren niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej.  

Podczas kontroli WIOŚ może przeprowadzać niezbędne pomiary lub badania, w tym pobierać próbki lub wykonywać inne czynności kontrolne, w celu ustalenia stanu środowiska oraz oceny tego stanu w świetle przepisów o ochronie środowiska, a także indywidualnie określonych warunków wykonywania działalności wpływającej na środowisko. Ponadto WIOŚ może żądać wstrzymania ruchu lub uruchomienia instalacji, lub urządzeń, w tym środków transportu oraz powstrzymania się od wykonywania innych czynności w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla przeprowadzenia badań, w tym pobrania próbek i wykonania pomiarów. 

W trakcie kontroli WIOŚ jest uprawniony również do przeprowadzania oceny sposobu eksploatacji instalacji lub urządzeń, w tym środków transportu, a także stosowanych technologii i rozwiązań technicznych. Może również oceniać sposoby wykonywania pomiarów emisji, ilości pobranej wody oraz odprowadzanych ścieków przez jednostkę prowadzącą pomiary, w tym poprawność sposobu pobierania i analizy próbek. Uprawnieniem WIOŚ jest także określanie składu morfologicznego odpadów w oparciu o wiedzę ekspercką. 

Podczas kontroli WIOŚ może żądać pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywać i przesłuchiwać poszczególne osoby w zakresie niezbędnym dla ustalenia stanu faktycznego. Może również żądać okazania dokumentów, w tym dokumentów finansowych i udostępnienia wszelkich danych mających związek z problematyką kontroli. 

Ponadto WIOŚ ma uprawnienia do nakładania grzywien za wykroczenia przeciwko środowisku. Podczas kontroli może ustalać tożsamość poszczególnych osób oraz żądać okazania dokumentów niezbędnych do wymierzenia grzywny w drodze mandatu karnego lub sporządzenia wniosku o ukaranie.  

Jak wygląda kontrola WIOŚ w przedsiębiorstwie? 

Co do zasady WIOŚ wykonuje kontrolę przedsiębiorców na zasadach określonych w rozdziale 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Jednakże do kontroli pozaplanowych nie stosuje się wielu istotnych przepisów tej ustawy, które regulują: 

• analizę prawdopodobieństwa naruszenia prawa,  
• uprzednie zawiadamianie przedsiębiorcy o kontroli,  
• wykonywanie kontroli w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej,  
• miejsce przeprowadzania kontroli, 
• zakaz podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy, 
• czas trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym, 
• zakaz przeprowadzania ponownej kontroli w tej samej sprawie. 

Zastosowanie tych wyłączeń umożliwia wykonywanie przez WIOŚ kontroli interwencyjnych i na wniosek u przedsiębiorcy. W praktyce powoduje to, że kontrola może zostać przeprowadzona bez uprzedzenia, co uniemożliwia wcześniejsze przygotowanie.  

Kontrolę wykonuje się po okazaniu legitymacji służbowej potwierdzającej tożsamość i uprawnienia inspektora do jej wykonania. W kontroli prowadzonej przez inspektora mogą uczestniczyć inni upoważni pracownicy WIOŚ. Kontrolę przedsiębiorcy, z wyłączeniem kontroli interwencyjnej, wykonuje się po okazaniu upoważnienia do jej wykonania. 

Upoważniony do kontroli inspektor jest uprawniony do poruszania się po terenie nieruchomości, obiektu lub ich części, w tym do wykonywania lotów bezzałogowym statkiem powietrznym nad tym terenem, oraz poruszania się w środkach transportu, bez potrzeby uzyskiwania przepustki. Nie podlega również rewizji osobistej przewidzianej w regulaminie wewnętrznym kontrolowanego zakładu. Podlega on jednak obowiązującym przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy. 

WIOŚ może w trakcie kontroli wydać decyzję w przedmiocie wstrzymania: 

1. działalności w zakresie stwarzającym zagrożenie zdrowia lub życia ludzi albo zagrożenie zniszczenia środowiska; 
2. oddania do użytku obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska. 

Decyzje, o których mowa powyżej podlegają natychmiastowemu wykonaniu. 

Kontrola WIOŚ bez zapowiedzi – kiedy jest możliwa? 

Kontrola WIOŚ bez zapowiedzi jest możliwa w przypadku kontroli pozaplanowych, do których zalicza się kontrole: 

1. przeprowadzane na wniosek organów administracji publicznej lub uprawnionych podmiotów, 
2. interwencyjne. 

Do kontroli pozaplanowych nie stosuje się bowiem przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, które wymagają, aby organ kontroli zawiadomił przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli.  

Powyższe uzasadnione jest tym, że kontrola bez zapowiedzi często umożliwia stwierdzenie występujących nieprawidłowości, ponieważ przedsiębiorcy nie mają czasu, aby się na nią przygotować i na czas trwania kontroli zaniechać naruszania przepisów z zakresu ochrony środowiska. 

Kontrole interwencyjne są przeprowadzane przez WIOŚ w związku z rozpatrywaniem skarg i interwencji dotyczących zanieczyszczenia środowiska lub podejrzenia wystąpienia takiego zanieczyszczenia, wystąpienia poważnych awarii lub w celu przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia. 

Zakres kontroli: odpady, hałas, emisje 

Ogólnie ujmując, przedmiotem kontroli WIOŚ jest przestrzegania przepisów o ochronie środowiska. Kontroli tej podlegać mogą podmioty korzystające ze środowiska w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, a zatem może ona dotyczyć również przedsiębiorców.  

Przedmiotem kontroli może być objęte m.in. przestrzeganie decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska oraz przestrzeganie zakresu, częstotliwości i sposobu prowadzenia pomiarów wielkości emisji i jej wpływu na stan środowiska.  

Decyzją ustalającą warunki korzystania ze środowiska jest np. pozwolenie zintegrowane, pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu, czy też zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów. 

WIOŚ może przy tym kontrolować nie tylko przestrzeganie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, ale również innych ustaw np. ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. 

Szczegółowy zakres kontroli WIOŚ został uregulowany w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska. 

Prawa i obowiązki przedsiębiorcy podczas kontroli 

Podstawowym obowiązkiem przedsiębiorcy jest umożliwienie przeprowadzenia kontroli WIOŚ. W szczególności należy umożliwić dokonanie czynności, co do których WIOŚ jest uprawniony przy wykonywaniu kontroli. WIOŚ może przy tym wystąpić z wnioskiem do Policji lub innych organów o udzielenie pomocy, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych. 

Uprawnienia WIOŚ nie są jednak niczym nieograniczone. Czynności kontrolne powinny być wykonywane w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania przedsiębiorcy. W przypadku gdy przedsiębiorca wskaże na piśmie, że wykonywane czynności zakłócają w sposób istotny jego działalność gospodarczą, WIOŚ powinien uzasadnić podjęcie takich czynności w protokole kontroli. 

Protokół kontroli WIOŚ — jak się do niego odnieść? 

Z czynności kontrolnych WIOŚ sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza przedsiębiorcy. Protokół powinni podpisać inspektor i kontrolowany przedsiębiorca. W razie odmowy podpisania protokołu przez przedsiębiorcę, inspektor czyni o tym wzmiankę w protokole, a odmawiający podpisu może w terminie siedmiu dni przedstawić WIOŚ swoje stanowisko na piśmie. 

Nie ulega wątpliwości, że protokół kontroli WIOŚ jest kluczowym dokumentem, ponieważ zawiera ustalenia z przeprowadzonej kontroli oraz jej wyniki. Istotne zatem jest to, aby przedsiębiorca pamiętał, że ma prawo wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi. Mogą one dotyczyć wszelkich nieprawidłowości, jakie zaszły w trakcie kontroli.  

Odwołania i środki prawne po kontroli 

Biorąc pod uwagę poczynione w trakcie kontroli ustalenia, WIOŚ może: 

• wydać zarządzenie pokontrolne, 
• wydać zalecenia pokontrolne,
• wydać decyzję administracyjną, 
• wszcząć egzekucję, jeżeli naruszono obowiązek, który wynika z mocy prawa lub wydanej uprzednio decyzji administracyjnej. 

Zarządzenie pokontrolne jest władczym aktem WIOŚ, nakładającym na przedsiębiorcę określone obowiązki. W terminie wyznaczonym w zarządzeniu, przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania WIOŚ o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń  

Co prawda przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska nie przewidują możliwości zaskarżenia zarządzenia pokontrolnego w drodze odwołania, jednakże możliwe jest skierowanie skargi do sądu administracyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 

Inaczej jest w przypadku zaleceń pokontrolnych, które nie nakładają na kontrolowanego żadnych obowiązków, które mogłyby zmienić jego sytuację prawną, a jedynie formułują wnioski, mające doprowadzić do wyeliminowania stwierdzonych uchybień. W takim przypadku przedsiębiorcy nie tylko nie przysługuje prawo wniesienia odwołania, ale również wątpliwe jest czy może złożyć skargę do sądu administracyjnego.  

W razie wydania decyzji administracyjnej możliwe jest jej zaskarżenie w drodze odwołania, a w razie jego nieuwzględnienia, złożenie skargi do sądu administracyjnego. W przypadku wszczęcia egzekucji możliwe jest natomiast wniesienie zarzutów lub skorzystanie z innych środków prawnych przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 

Podsumowanie 

Kontrola WIOŚ może nieść poważne skutki prawne dla Twojej firmy, dlatego warto być na nią przygotowanym w każdym czasie. Kluczowy jest bieżący audyt środowiskowy Twojego przedsiębiorstwa. Kompleksowa, systematyczna analiza działalności pod kątem jej wpływu na środowisko oraz zgodności z przepisami prawa, może uchronić Cię przed negatywnymi konsekwencjami, szczególnie jeśli dojdzie do niezapowiedzianej kontroli.  

Nie mniej istotna jest świadomość, jakie prawa przysługują Ci w trakcie kontroli i po jej zakończeniu. Pozwoli Ci to na ograniczenie zakłóceń działalności gospodarczej podczas kontroli, ustosunkowanie się do ustaleń WIOŚ, a także podjęcie skutecznej obrony przed zarzutami naruszenia prawa. Więcej informacji w zakresie prawa ochrony środowiska znajdziesz na naszej stronie https://kkplegal.pl/uslugi/prawo-ochrony-srodowiska/.

Piotr Boczkowski

Radca prawny