Apelacja od wyroku – kiedy warto się odwołać i jak przebiega postępowanie?

Czym jest apelacja i kiedy przysługuje od wyroku sądu?

Apelacja jest to środek zaskarżenia umożliwiający stronie postępowania odwołanie od wyroku sądu pierwszej instancji celem zbadania jego prawidłowości przez sąd drugiej instancji i doprowadzenia do zmiany lub uchylenia wadliwego orzeczenia. Przysługuje od nieprawomocnego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji.

Jakie wyroki można zaskarżyć apelacją?

Apelacją można zaskarżyć nieprawomocne wyroki w sprawach cywilnych lub karnych, tj. wyroki wydane w pierwszej instancji przez sąd rejonowy lub sąd okręgowy. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje właściwy sąd okręgowy, natomiast apelację od wyroku sądu okręgowego rozpoznaje sąd apelacyjny. 

Apelacja od wyroku sądu cywilnego – terminy i wymagania formalne

Od wyroku sądu cywilnego apelację można wnieść w terminie 2 tygodni od dnia otrzymania pisemnego uzasadnienia wyroku, a w sprawach, w których termin na sporządzenie uzasadnienia wyroku został przedłużony – w terminie 3 tygodni od jego doręczenia. W celu otrzymania pisemnego uzasadnienia wyroku wymagane jest złożenie stosownego wniosku w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia sentencji wyroku. 

Apelacja musi spełniać wymagania formalne przewidziane dla pism procesowych oraz zawierać:

• oznaczenie zaskarżonego wyroku ze wskazaniem, czy apelacja dotyczy całości, czy części wyroku,
• oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia, 
• zwięzłe przedstawienie zarzutów,
• uzasadnienie zarzutów,
• fakultatywnie wskazanie nowych faktów lub dowodów, jeśli potrzeba ich powołania powstała po wydaniu wyroku, 
• wniosek o zmianę lub uchylenie wyroku.

Do którego sądu wnosi się apelację i ile kosztuje jej złożenie?

Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, a następnie zostaje ona przekazana z aktami sprawy do sądu drugiej instancji.

Apelacja podlega opłacie sądowej. W sprawach cywilnych obejmujących kwotę zaskarżenia powyżej 20.000 zł opłata od apelacji wynosi zazwyczaj 5% wartości przedmiotu zaskarżenia, przy czym maksymalnie 100.000 zł. W przypadku apelacji dotyczącej kwoty niższej niż 20.000 zł oraz w niektórych innych sprawach przewidziana jest opłata stała. Opłatę od apelacji wnosi się na rachunek bankowy sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

Jak prawidłowo przygotować apelację? Najważniejsze elementy pisma

Apelacja jako pismo procesowe powinna spełniać wymogi formalne oraz zawierać wskazane powyżej dodatkowe elementy charakterystyczne dla zwyczajnego środka zaskarżenia. 

Przygotowanie apelacji powinno być oparte na wnikliwej analizie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, zgromadzonego materiału dowodowego oraz zastosowanych przepisów prawa.

W apelacji należy przedstawić zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania lub błędu w ustaleniach faktycznych bądź wadliwej wykładni albo błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego. Ponadto wnioski apelacji powinny określać żądanie określonej zmiany wyroku lub jego uchylenia. W uzasadnieniu apelacji powinno znaleźć się szczegółowe wyjaśnienie zgłoszonych zarzutów poparte argumentacją prawną i odwołaniem do materiału dowodowego.  

Czy warto odwoływać się od wyroku sądu? Kiedy apelacja ma realne szanse powodzenia?

Decyzja dotycząca złożenia apelacji powinna być oparta na przeprowadzeniu analizy uzasadnienia wyroku pod kątem treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wywiedzionych na jego podstawie ustaleń faktycznych oraz zastosowanych przepisów prawa. Odwołanie od niekorzystnego wyroku ma sens w przypadku stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji popełnił istotne błędy proceduralne, pominął kluczowe dowody lub dokonał błędnej interpretacji przepisów.

Jak przebiega postępowanie przed sądem II instancji?

Sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności bada dopuszczalność apelacji, tj. sprawdza, czy została wniesiona w terminie, czy została opłacona oraz czy nie występują braki formalne. 

Po stwierdzeniu spełnienia wymagań formalnych odpis apelacji zostaje doręczony drugiej stronie postępowania, która może złożyć odpowiedź na apelację.

Sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym w przypadku, gdy żadna ze stron nie złożyła wniosku o wyznaczenie rozprawy i sąd odwoławczy uzna, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne. 

Gdy rozpoznanie apelacji następuje na rozprawie, sąd drugiej instancji wysłuchuje stanowisk stron i przedstawia stan sprawy, po czym wydaje wyrok.

Oddalenie, odrzucenie i uwzględnienie apelacji – możliwe rozstrzygnięcia sądu

Sposób rozstrzygnięcia apelacji przez sąd drugiej instancji jest uzależniony od oceny formalnej i merytorycznej apelacji. 

W przypadku stwierdzenia niedopuszczalności apelacji, jak również braków formalnych, które nie zostały uzupełnione mimo wezwania, konsekwencją jest odrzucenie apelacji przez sąd drugiej instancji, co powoduje brak merytorycznego rozpoznania środka odwoławczego.

Oddalenie apelacji następuje w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji stwierdzi, że apelacja jest bezzasadna, czyli wyrok sądu pierwszej instancji został wydany w wyniku prawidłowej oceny materiału dowodowego i właściwego zastosowania przepisów prawa. 

Uwzględnienie apelacji jest wynikiem uznania przez sąd drugiej instancji słuszności zarzutów apelacji, co prowadzi do wydania wyroku reformatoryjnego – zmiany zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji w całości lub w części bądź wyroku kasatoryjnego – uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Wyrok apelacyjny i wyrok kasatoryjny – co oznaczają dla stron postępowania?

Wyrok apelacyjny sądu drugiej instancji, w którym sąd oddala apelację bądź uwzględnia ją, zmieniając zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji i orzekając co do istoty sprawy, prowadzi do prawomocnego zakończenia postępowania. 

Wyrok kasatoryjny sądu drugiej instancji, w którym uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego orzeczenia i nakazania sądowi pierwszej instancji ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy i wydania wyroku przy uwzględnieniu wiążących wskazówek sądu drugiej instancji. Wyrok wydany przez sąd pierwszej instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy również podlega zaskarżeniu apelacją. 

Apelacja a kasacja – najważniejsze różnice i dalsze możliwości zaskarżenia orzeczenia

Apelacja stanowi zwyczajny środek zaskarżenia od nieprawomocnego wyroku sądu pierwszej instancji. 

Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji. W przypadku skargi kasacyjnej termin jej złożenia wynosi dwa miesiące od doręczenia wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem. Zakres zarzutów skargi kasacyjnej jest istotnie ograniczony w porównaniu z apelacją – zarzuty kasacyjne mogą dotyczyć wyłącznie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. 

Dodatkowo w przypadku skargi kasacyjnej występuje tzw. etap przedsądu – wstępnego badania spełnienia przesłanki do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przepisy określają cztery takie przesłanki: 

1. występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
2. potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
3. nieważność postępowania,
4. skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Złożenie skargi kasacyjnej wymaga zatem oprócz wykazania podstaw kasacyjnych – naruszenia przepisów postępowania bądź prawa materialnego, także przedstawienia argumentacji dla występowania przesłanki uzasadniającej przyjęcie jej do rozpoznania.

Adam Kawka

Radca prawny