Legalizacja urządzenia wodnego – kiedy jest konieczna i jak przebiega?

Zastanawiasz się czy należące do Ciebie urządzenie wodne zostało wykonane zgodnie z prawem? Czy uzyskałeś wymagane pozwolenie wodnoprawne lub dokonałeś zgłoszenia wodnoprawnego? Czy grozi Ci likwidacja urządzenia wodnego?

Być może stoi przed Tobą konieczność uzyskania decyzji o legalizacji Twojego urządzenia. Złożenie wniosku i wydanie decyzji o jego legalizacji może uchronić Cię przed konsekwencjami wcześniejszych zaniechań.

Zapraszam Cię do zapoznania się z tym artykułem, w którym opisuję kiedy jest konieczna i jak przebiega legalizacja urządzenia wodnego.

Czym jest urządzenie wodne? Definicja i przykłady urządzeń wodnych

Definicję urządzeń wodnych można znaleźć w art. 16 pkt 65 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. Przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. 

Urządzeniami wodnymi w rozumieniu ustawy są w szczególności:

• urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, 
• sztuczne zbiorniki usytuowane na wodach płynących oraz obiekty związane z tymi zbiornikami, 
• stawy, w szczególności stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków albo rekreacji, 
• obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz wód podziemnych, 
• obiekty energetyki wodnej, 
• wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych oraz wyloty służące do wprowadzania wody do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych, 
• stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych, 
• urządzenia służące do chowu ryb lub innych organizmów wodnych w wodach powierzchniowych, 
• mury oporowe, bulwary, nabrzeża, mola, pomosty i przystanie, 
• stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych.

Powyższy katalog ma charakter otwarty. Oznacza to, że za urządzenia wodne mogą zostać uznane również inne urządzenia lub budowle, jeśli służą do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów.

Kiedy legalizacja urządzenia wodnego jest konieczna?

Legalizacja urządzenia wodnego może być konieczna, jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia. 

Dotyczy to również odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy, rozbiórki lub likwidacji urządzenia wodnego. Nie obejmuje natomiast robót związanych z utrzymywaniem urządzeń wodnych w celu zachowania ich funkcji.

Nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego wykonanie urządzeń wodnych wymienionych w art. 395 Prawa wodnego.

Przykład: nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego ani zgłoszenia wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m.

Należy pamiętać, że nie wymagały pozwolenia wodnoprawnego urządzenia wodne, które istniały w dniu wejścia w życie nieobowiązującej już ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne, tj. w dniu 1 stycznia 1975 r. 

Zgłoszenie wodnoprawne i pozwolenie wodnoprawne – najważniejsze różnice

Zasadą wrażoną w art. 389 pkt 6 Prawa wodnego jest, że wykonanie urządzeń wodnych wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Pozwolenie to jest decyzją administracyjną wydawaną przez właściwy organ. Najczęściej jest nim dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich. W niektórych przypadkach właściwym organem będzie jednak dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich.

Wykonanie niektórych urządzeń wodnych nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, lecz jedynie dokonania zgłoszenia wodnoprawnego. Urządzenia wodne, których wykonanie wymaga dokonania zgłoszenia, zostały wymienione w art. 394 ust. 1 Prawa wodnego. 

Przykład: zgłoszenia wodnoprawnego wymaga wykonanie urządzeń odwadniających obiekty budowlane i odprowadzanie nimi wody, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego właścicielem jest dany zakład.

Postępowanie prowadzone w oparciu o zgłoszenie wodnoprawne pozostaje uproszczone w stosunku do postępowania o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Do wykonania urządzenia wodnego można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia właściwy organ nie wniesie sprzeciwu. Organem właściwym w sprawach zgłoszeń wodnoprawnych jest kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich.

Jak przebiega legalizacja urządzeń wodnych?

Jeśli będąc właścicielem urządzenia wodnego stwierdzisz, że zostało ono wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, to na podstawie art. 190 ust. 1 Prawa wodnego możesz złożyć wniosek o jego legalizację.

Informację o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, właściwy organ podaje do publicznej wiadomości na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej oraz w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości.

W ramach postępowania właściwy organ bada czy lokalizacja urządzenia wodnego nie narusza:

• ustaleń planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza,
• ustaleń planu zarządzania ryzykiem powodziowym,
• ustaleń planu przeciwdziałania skutkom suszy,
• ustaleń programu ochrony wód morskich,
• ustaleń krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych,
• ustaleń miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,
• wymagań dotyczących ochrony zdrowia ludzi, środowiska, ochrony przyrody i dóbr kultury wpisanych do rejestru zabytków wynikających z odrębnych przepisów.

Organ ocenia również czy lokalizacja urządzenia wodnego jest zgodna z art. 187 Prawa wodnego. Przepis ten określa zasady obowiązujące przy projektowaniu, wykonywaniu oraz utrzymywaniu urządzeń wodnych. 

Jeśli lokalizacja urządzenia wodnego nie narusza ww. ustaleń i wymagań oraz pozostaje zgodna z ww. zasadami, to organ może wydać decyzję o legalizacji tego urządzenia.

Wydając decyzję o legalizacji urządzenia wodnego organ ustala obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Od dnia 1 stycznia 2026 r. jednostkowa stawka opłaty wynosi 6601,67 zł. Opłatę uiszcza się w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o legalizacji stała się ostateczna. W decyzji wskazuje się numer rachunku bankowego, na który powinna zostać uiszczona ta opłata.

Zwracam uwagę, że na podstawie ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne, zwolnieni z opłaty legalizacyjnej są właściciele urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego do dnia 18 sierpnia 2026 r. Warunkiem jest złożenie kompletnego wniosku o legalizację tego urządzenia wodnego do dnia 31 grudnia 2027 r. 

Jakie dokumenty i decyzje są potrzebne do legalizacji?

Do wniosku o legalizację urządzenia wodnego trzeba dołączyć odpowiednie dokumenty, o których mowa w art. 407 ust. 2 Prawa wodnego – dla urządzeń wodnych wymagających pozwolenia wodnoprawnego – lub w art. 422 Prawa wodnego – dla urządzeń wymagających zgłoszenia wodnoprawnego. 

W przypadku urządzenia wodnego, którego wykonanie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego będzie to w szczególności operat wodnoprawny, który musi spełniać wymagania określone w art. 409 Prawa wodnego, z oznaczeniem daty jego wykonania wraz z opisem prowadzenia zamierzonej działalności niezawierającym określeń specjalistycznych. Operat wodnoprawny musi zawierać część opisową i graficzną oraz dane wynikające z przepisów prawa. 

Do wniosku o legalizację ww. urządzenia wodnego konieczne będzie również dołączenie wypisów z rejestru gruntów lub uproszczonych wypisów z rejestru gruntów dla nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania tego urządzenia.

Dodatkowo wymagane mogą być również inne dokumenty wynikające z przepisów prawa np. ocena wodnoprawna, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku – decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego albo decyzja o warunkach zabudowy.

Jeśli chodzi natomiast o urządzenie wodne, którego wykonanie wymaga zgłoszenia wodnoprawnego, to do wniosku o jego legalizację trzeba dołączyć:

• mapę sytuacyjno-wysokościową pobraną z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego z naniesionym schematem urządzenia wodnego i zasięgiem jego oddziaływania lub inną mapę opatrzoną przez organ Służby Geodezyjnej i Kartograficznej odpowiednią klauzulą urzędową;
• odpowiednie szkice lub rysunki.

Dodatkowo mogą być wymagane inne dokumenty np. wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku – decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego albo decyzja o warunkach zabudowy.

Najczęstsze błędy przy legalizacji urządzeń wodnych

Do wniosku o legalizację urządzenia wodnego wymagane może być przedłożenie wielu dokumentów, w tym o charakterze specjalistycznym, jak operat wodnoprawny. W dokumentacji tej mogą zdarzać się braki lub błędy, które mogą zostać potraktowane przez organ jako braki formalne wniosku. W takim wypadku wnioskodawca jest wzywany do ich usunięcia w wyznaczonym terminie. Uchybienie terminowi grozi pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.

W przypadku braku uzyskania decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, właściwy organ nakłada natomiast na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku. Jeśli likwidacja danego urządzenia wodnego jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznych, organ może nałożyć na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Może zdarzyć się również, że właściciel urządzenia wodnego po wydaniu decyzji o legalizacji zapomni o uiszczeniu w terminie opłaty legalizacyjnej. W takim przypadku opłata ta podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 

Podsumowanie

Wykonanie urządzenia wodnego bez uzyskania wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub dokonania zgłoszenia wodnoprawnego nie zawsze musi kończyć się dla właściciela tego urządzenia koniecznością likwidacji urządzenia.

Możliwe jest bowiem złożenie wniosku o legalizację takiego urządzenia. Możliwość wydania przez organ pozytywnej decyzji w tej sprawie uzależniona jest jednak od spełnienia wielu wymogów oraz przedłożenia licznych dokumentów, w tym również o charakterze specjalistycznym. 

Z uwagi na skomplikowany charakter postępowania w sprawie wydania decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, wnioskodawcy może zdarzyć się popełnić błąd, który może kosztować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania, wydaniem decyzji o obowiązku likwidacji urządzenia lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. 

W przypadku wątpliwości warto zatem skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika, który może pomóc prawidłowo przygotować wniosek lub reprezentować w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o legalizacji urządzenia wodnego.

Więcej informacji w zakresie prawa ochrony środowiska znajdziesz na stronie https://kkplegal.pl/uslugi/prawo-ochrony-srodowiska/

Piotr Boczkowski

Radca prawny